Kunst en cultuur / Politiek in Nederland

Nederland is een parlementaire democratie. Democratie wil zeggen dat het volk de macht heeft: ‘demos’ betekent in het Grieks ‘volk’ en ‘kratos’ staat voor ‘kracht’ of ‘macht’. In het geval van Nederland draagt het volk bevoegdheden over aan afgevaardigden, die de wil van het volk representeren. Die afgevaardigden worden gekozen via verkiezingen. Om de paar jaar worden er verkiezingen gehouden voor en zijn de basis van een democratie.

Geschiedenis
Vroeger was politiek in Nederland wel anders. In 1813 vertrokken de Fransen nadat zij sinds 1795 het land hadden bestuurd. Na 1813 werd Nederland een koninkrijk met Willem I als eerste koning. De koning was de baas en had alles voor het zeggen. Een koninkrijk wordt ook wel een dynastie genoemd. Op den duur ontstond verzet tegen deze manier van regeren, waarop in 1848 een grondwet werd gemaakt. Deze grondwet werd gemaakt door Thorbecke en legde de rechten en plichten van het volk en de vorst vast.

De grondwet werd pas officieel in 1868. Nederland was nu een constitutionele parlementaire monarchie. Een constitutionele parlementaire monarchie houdt in dat zowel de koning (monarch) als het parlement de macht heeft. Toch was Nederland nog geen echte democratie zoals we die nu kennen: het parlement werd gekozen door een beperkte groep Nederlanders. Niet iedereen kreeg namelijk kiesrecht. Pas in 1922 kregen alle Nederlandse burgers, man of vrouw, arm of rijk, recht op kiesrecht. Iedereen kreeg het recht een stem uit te brengen (actief kiesrecht) of gekozen te worden als afgevaardigde (passief kiesrecht).

En nu?
En nu is Nederland een parlementaire democratie. Hierin controleert het parlement de regering en maakt het samen met de regering nieuwe wetten en regels. De leden van het parlement, beter bekend als de Eerste Kamer en Tweede Kamer, zijn gekozen door het Nederlandse volk en vertegenwoordigen de wil van het volk. Om het volk zo goed mogelijk te vertegenwoordigen, proberen politici veel te communiceren met hun achterban. Daaronder vallen werkbezoeken, stages lopen, enquêtes houden, hoorzittingen en meedoen aan discussies.

De Eerste Kamer en Tweede Kamer makken wetten en regels die geldig zijn voor heel Nederland. Zij zetten bovendien de grote lijnen uit. Er zijn echter ook provincies en gemeenten. Provincies vervullen de bestuurslaag tussen het Rijk en de gemeenten. Ze doen het werk waar het Rijk te groot voor is en de gemeenten te klein en hebben dus een speciale rol.

De Tweede Kamer
De belangrijkste taken van de Tweede Kamer zijn medewetgeving en controleren of de regering haar werk goed doet. De leden van de Tweede Kamer worden direct gekozen door de Nederlandse stemgerechtigden. Door te stemmen tijdens de landelijke verkiezingen bepalen de kiezers welke 150 Tweede Kamerleden hen de komende kabinetsperiode vertegenwoordigen. Minimaal eens in de vier jaar zijn er verkiezingen voor de Tweede Kamer.

Rechten Kamerleden
De leden van de Tweede Kamer hebben bepaalde rechten om hun taken zo goed mogelijk te kunnen uitvoeren. Zo mogen zij zelf wetsvoorstellen indienen of wijzigingen voorstellen op wetsvoorstellen van de regering. Tweede Kamerleden mogen de bewindslieden vragen stellen en ter verantwoording roepen. Ministers en staatssecretarissen zijn verplicht hieraan gehoor te geven.

De Eerste Kamer
De belangrijkste taak van de Eerste Kamer is medewetgeving. Dat houdt in dat de Eerste Kamer wetsvoorstellen moet goedkeuren die de Tweede Kamer heeft aangenomen. Dan pas kan een wetsvoorstel ook daadwerkelijk een wet worden. In tegenstelling tot de Tweede Kamer mag de Eerste Kamer geen wijzigingen aanbrengen in een wetsvoorstel.

Getrapte verkiezingen
De leden van de Eerste Kamer worden getrapt gekozen. Dat houdt in dat zij niet rechtstreeks gekozen worden door de Nederlandse burgers. De Nederlandse stemgerechtigden kiezen de leden van de Provinciale Staten. Deze kiezen op hun beurt de Eerste Kamerleden. De provinciale statenverkiezingen vinden eens in de vier jaar plaats.

Kabinet
De minister-president, de ministers en de staatssecretarissen vormen het kabinet. Het kabinet maakt het regeringsbeleid en is daar verantwoordelijk voor. Na verkiezingen van de Tweede Kamer vindt een kabinetsformatie plaats. Tijdens de formatie wordt gekeken welke partijen samen gaan regeren, dat zijn de coalitiepartijen. Vervolgens onderhandelen de coalitiepartijen over de verdeling van de posten van de ministers en staatssecretarissen. En over het regeerakkoord. Dat is een akkoord tussen de coalitiepartijen over hoofdlijnen van het toekomstige regeringsbeleid.

Coalitie versus oppositie
De partijen die niet deelnemen aan de regering zijn de oppositiepartijen. Ze staan als het ware tegenover de regerings- of coalitiepartijen. In een democratie hebben zowel regeringspartijen als oppositiepartijen een stem in het parlement. Vaak probeert de oppositie regeringsvoorstellen tegen te houden of te veranderen. Door oppositie te voeren wordt de regering dus scherp gecontroleerd. Coalitiepartijen moeten ook kritisch zijn, maar zullen het kabinetsbeleid eerder steunen dan afkeuren, omdat hun partijen deel uitmaken van de regering.