Als er vandaag een vliegtuig over je school of je huis vliegt, kijk je daar niet meer van op. Maar vroeger was dat heel wat anders. Reken er maar niet op dat het zo’n 75 jaar geleden lukte om de kinderen op hun plaats te laten zitten als het geluid van een vliegtuig werd gehoord. In die tijd was vliegen nog heel bijzonder. Het was in die tijd, om precies te zijn in 1919, dat de Nederlander Albert Plesman een luchtvaartmaatschappij oprichtte, de KLM. De KLM is nu de oudste internationale luchtvaartmaatschappij ter wereld. En de luchtlijn Amsterdam - Londen, de lijn waarop de KLM in 1920 haar eerste vluchten uitvoerde, is de oudste route die nog steeds door dezelfde maatschappij wordt gevlogen.
Dat eerste jaar, 1920 dus, vervoerde de KLM 345 passagiers en 25 duizend kilo post en vracht.
Niet veel als je bedenkt dat de KLM nu op één vlucht met een Boeing 747 maximaal 466 passagiers plus nog eens 20 duizend kilo post en vracht kan vervoeren.
De KLM groeide snel. Al in 1924 vertrok het eerste KLM vliegtuig naar Indonesië dat toen nog Nederlands-Indië heette. Dat was toen een heel avontuurlijke reis. Het vliegtuig was weken onderweg om Indonesië te kunnen bereiken. Nu duurt zo’n reis nog maar 15 uur.
In 1960 nam de KLM haar eerste straalvliegtuigen in gebruik. Deze vliegtuigen waren niet alleen groter dan de vroegere types, maar ze vlogen ook sneller. Door die hogere snelheid werden de reistijden door de lucht een stuk korter. En door die kortere reistijden leek het wel of de aarde een stuk kleiner was geworden. Want met de komst van het straalvliegtuig werd het voor het eerst mogelijk om vrijwel iedere plaats op aarde met een internationaal vliegveld binnen 24 uur te bereiken.
De Boeing 747
In 1971 kwam de eerste Boeing 747 bij de KLM in dienst. De bijnaam van dit vliegtuig is Jumbo-jet. De Boeing 747 is nog steeds het grootste type passagiersvliegtuig ter wereld en het is voor de KLM het belangrijkste vliegtuigtype op de routes naar plaatsen buiten Europa.
De KLM heeft 29 Boeing 747 vliegtuigen in dienst.
De Boeing 747 is het vliegtuig van de grote getallen. Voor wie getallen leuk vindt, volgen er hier een paar:
lengte: 70,67 meter
vleugelspanwijdte (de afstand tussen de vleugeluiteinden): 64,44 meter
hoogte van de staart: 19,33 meter, dat is te vergelijken met een gebouw van 6 verdiepingen
maximum gewicht: 396.900 kilo
maximum vliegbereik zonder tussenlanding: 12.700 kilometer
maximum aantal passagiers: 466
maximum laadvermogen: 66.300 kilo
maximum kruissnelheid: 1.020 kilometer per uur
maximum vlieghoogte: 13 kilometer
prijs: ongeveer 250.000.000 (250 miljoen!) gulden per stuk.
De KLM heeft twee uitvoeringen van de Boeing 747. De 13 oudste Jumbo’s zijn van het type 747-300. De 19 nieuwste zijn van het type 747-400.
Afhankelijk van het aantal passagiers werken in de cabine van beide types maximaal 14 stewards en stewardessen. De hoofdsteward of -stewardess heet purser.
In de cockpit van de Boeing 747-400 werken 2 piloten. Bij de KLM spreken we trouwens niet over piloten maar over vliegers.
In de cockpit van de Boeing 747-300 werken 2 vliegers en één boordwerktuigkundige. Dat is iemand die alle technische systemen van het vliegtuig tijdens de vlucht in de gaten houdt.
Nu vraag je je misschien wel af waarom er dan geen boordwerktuigkundige in de cockpit van een 747-400 zit. Dat komt omdat in de 747-400 de technische systemen worden gecontroleerd door een computer.
Zowel van de Boeing 747-300 als van de -400 heeft de KLM 2 soorten in dienst, de "gewone" en de "Combi".
Bij de gewone 747 kan alleen vracht worden meegenomen in de ruimen onder de passagierscabine. Een deel wordt gebruikt voor de bagage van de passagiers maar er blijft altijd nog een flinke hoeveelheid ruimte over voor vracht.
In de 747 Combi kan een verplaatsbare wand in de passagierscabine worden aangebracht. Achter die wand ontstaat, nadat de stoelen er uit zijn gehaald een groot vrachtruim. Daarin kan ook vracht worden vervoerd, die te groot is voor de onderruimen. Een goed voorbeeld daarvan is het vervoer van kostbare renpaarden. Die kunnen natuurlijk niet onderin het vliegtuig. De KLM is trouwens wereldwijd beroemd als specialist op het gebied van het vervoer door de lucht van bijzondere dieren.
Nog één getalletje: in de tanks van een Boeing 747 kan maximaal 212.000 (212 duizend) liter brandstof. Die brandstof is bij een vliegtuig geen benzine of dieselolie, zoals bij een auto, maar kerosine. Kerosine wordt net als benzine en dieselolie gemaakt van aardolie.
Hoe vliegt een vliegtuig?
We hebben al gezien dat een Boeing 747 maximaal 396.900 kilo kan wegen. Het vliegtuig zit dan wel vol passagiers, vracht en brandstof. De vraag hoe je zo’n groot vliegtuig de lucht in krijgt en het daar dan ook nog houdt, is begrijpelijk. Het antwoord op die vraag is eigenlijk heel simpel: het vliegtuig wordt gedragen door .....lucht!
Lucht heeft, net als water, draagkracht. Denk maar eens aan wat er gebeurt als het stormt. Er worden dan allerlei voorwerpen door de wind opgetild en weggeblazen. Hoe harder het waait hoe groter de voorwerpen zijn die de wind kan optillen. Een vliegtuig maakt eigenlijk zijn eigen storm. De motoren stuwen op de grond het vliegtuig vooruit en hoe harder het gaat, hoe harder de lucht over de vleugels "stormt". Nu hebben de vleugels een bepaalde vorm, waarbij de bovenkant een beetje bol is. Door die vorm moet de lucht boven de vleugel een langere weg afleggen dan de lucht onder de vleugel. En achter de vleugel komen de luchtstromen weer bij elkaar. Om op tijd achter de vleugel te komen moet de lucht die over de bovenkant van de vleugel stroomt dus sneller gaan dan de lucht die onder de vleugel stroomt. Er ontstaat boven de vleugel een toestand, die onderdruk wordt genoemd. Als de lucht sneller gaat wordt de onderdruk boven de vleugel groter. Tenslotte is die onderdruk zo groot dat hij in staat is het vliegtuig op te tillen en te laten vliegen. Om een vliegtuig dat zwaarder is dan een ander te kunnen laten vliegen, kun je twee dingen doen. Je kunt de vleugels groter maken en je kunt de motoren sterker maken. Meestal worden beide dingen samen gedaan.
Met beweegbare kleppen aan de vleugels en de staart van het vliegtuig kun je de luchtstroom veranderen. Door die kleppen te bedienen stuur je het vliegtuig naar boven of naar beneden, naar links of naar rechts. Er zitten nog meer kleppen aan de vleugels. Die zijn er om het vliegtuig langzaam te kunnen laten vliegen en om het in de lucht te kunnen afremmen.
Kortom de lucht die je dagelijks inademt kan bij genoeg snelheid ervoor zorgen dat iets gaat vliegen. Zelfs zo’n zware Boeing 747 heeft daar geen probleem mee. Als het vliegtuig met zo’n 300 kilometer per uur over de startbaan raast en de vlieger trekt het stuur naar zich toe komen eerst de neuswielen en daarna de andere wielen van de grond en het vliegtuig gaat de lucht in.
Wegen in de lucht
We weten nu hoe een vliegtuig vliegt, maar hoe vindt een vliegtuig de weg naar het vliegveld waar het naar toe moet?
Welnu, elk vliegtuig krijgt voordat het opstijgt een voorgeschreven route aangewezen. Je moet die route eigenlijk zien als een net van onzichtbare wegen door de lucht. Degenen die toezien dat het vliegtuig niet van de "weg" raakt zijn de verkeersleiders. Zij onderhouden contact met het vliegtuig vanuit de verkeerstoren op het vliegveld. Zij geven toestemming om te starten en te landen, zij vertellen welke start- of landingsbaan moet worden gebruikt en zij geven de route en de hoogte op waarop het vliegtuig naar zijn bestemming moet vliegen. Met behulp van radarschermen kan een verkeersleider precies zien waar elk vliegtuig in het gebied dat hij of zij bewaakt zich bevindt.
Maar hoe kan een vlieger nou de route vinden die moet worden gevolgd, zul je je afvragen. Er zijn immers in de lucht geen wegwijzers. De plaats van de wegwijzers wordt in het luchtverkeer overgenomen door satellieten en radiobakens.
Radiobakens zijn een soort zenders op de grond, die signalen uitzenden die in het vliegtuig worden opgevangen. Die signalen vertellen de vlieger waar het vliegtuig zich op dat moment bevindt en in welke richting hij verder moet om bij het volgende radiobaken te komen. Satellieten doen eigenlijk hetzelfde maar dan vanuit hun baan om de aarde. Die zogenaamde navigatiesatellieten bevinden zich op een hoogte van 37 duizend kilometer en het lijkt alsof zij stilstaan ten opzichte van de aarde. Dankzij de radiobakens en de navigatiesatellieten weten vliegers dus altijd waar zij zich bevinden, ook als zij boven de wolken of in het donker vliegen.
Wie is wie aan boord?
Hoe weet je nu wie aan boord van een vliegtuig wat doet? Dat kun je zien aan het uniform dat de leden van de bemanning dragen.
Laten we ze maar eens voorstellen en daarbij dan beginnen met de bemanning in de cockpit.
Meestal bestaat de cockpit bemanning uit twee, of op heel lange vluchten drie vliegers. Je kunt ze herkennen aan hun donkerblauwe uniform met brede gouden banden om de mouwen. De man of vrouw met vier brede gouden banden is de captain of in het Nederlands de gezagvoerder. Dat is de vlieger met de meeste ervaring. De gezagvoerder heeft de leiding over de bemanning en bestuurt samen met de tweede vlieger het vliegtuig. De tweede vlieger, die officieel bij de KLM eerste officier heet, herken je aan drie gouden banden om de mouwen van zijn of haar uniformjasje. Soms is er ook nog een tweede officier aan boord met twee gouden banden.
Bij de Boeing 747 hebben we al gezien dat er op het oudere type, de 747-300 nog een bemanningslid in de cockpit zit. Dat is de boordwerktuigkundige, die alle technische systemen aan boord controleert. De boordwerktuigkundige, bij de KLM afgekort tot BWK, is herkenbaar aan de smalle gouden banden om de mouwen. Dat zijn er meestal vier.
In de cabine van het vliegtuig werken de stewards en stewardessen. Zij zijn herkenbaar aan de smalle zilveren banden. De purser, die de leiding heeft over het cabinepersoneel, heeft er vier. In de grotere vliegtuigen wordt de purser geassisteerd door een assistent-purser met drie banden. De stewards en stewardessen hebben, afhankelijk van hun ervaring, ייn of twee banden.
Hoe word je vlieger?
Piloot worden is de droom van heel wat jongens en meisjes. Toch zijn er niet zoveel mensen die in dit vak terecht komen. Dat komt waarschijnlijk omdat de opleidingseisen hoog zijn.
Je moet als vooropleiding minimaal HAVO (met wis- en natuurkunde en Engels) hebben. Daarnaast moet je gezondheid goed zijn. Je moet een strenge keuring en testen ondergaan voordat je een kans maakt om aan de opleiding te kunnen beginnen.
De meeste KLM vliegers krijgen hun opleiding aan de KLM Luchtvaart School op de luchthaven Eelde, tussen Groningen en Assen. De opleiding duurt ruim twee jaar. Als je aan het eind van de opleiding slaagt, krijg je je brevet. Een brevet is een soort rijbewijs maar dan voor het besturen van vliegtuigen, een vliegbewijs dus. Bij de luchtvaartmaatschappij krijg je dan nog een vervolg-opleiding voor het type vliegtuig waarmee je gaat vliegen.
Meestal begin je in de kleinere vliegtuigen als tweede vlieger. Na enkele jaren ga je dan over naar een groter type, ook als tweede vlieger. Weer later wordt je gezagvoerder op een kleiner type. En tenslotte kun je gezagvoerder worden op een groot vliegtuig zoals de Boeing 747.
Iedere keer als je op een ander type vliegtuig gaat vliegen moet je daarvoor weer een aanvullende cursus volgen. Verder wordt je kennis van het vliegtuig en het vliegen regelmatig getest in een vluchtnabootser of simulator. Tenslotte moet je geregeld een medische keuring ondergaan.
Hoe word je steward(ess)?
"De hele wereld zien". Dat is vaak de reden waarom meisjes en jongens stewardess of steward willen worden. Maar voor de KLM is het belangrijkste dat je er alles aan doet om het de passagiers naar de zin te maken. En dat geldt evengoed voor een vlucht van een half uur naar Brussel als voor een reis van meer dan 20 uur naar Sydney in Australië.
Om steward of stewardess te worden moet je tenminste het HAVO diploma hebben of het MAVO diploma plus een afgemaakte Middelbare Beroeps Opleiding zoals een toeristische opleiding of een opleiding tot verpleger of verpleegster. In ieder geval moet je in Engels examen hebben gedaan. Bovendien moet je een redelijke kennis hebben van Duits, Frans of Spaans.
Verder moet je minimaal 21 jaar oud zijn en niet te klein of te groot. Ben je te klein dan kun je in de "pantry" (de boordkeuken) nergens bij. Ben je te groot dan stoot je al gauw je hoofd in het gangpad van de cabine, zeker bij de wat kleinere types vliegtuigen.
Veel mensen denken dat je alleen wordt aangenomen als je heel mooi bent. Dat is beslist niet waar. Maar je moet er wel goed verzorgd uitzien. Heel belangrijk is dat je vriendelijk en hulpvaardig bent.
Wanneer je daar allemaal aan voldoet en wanneer de KLM mensen nodig heeft, kun je bij de KLM een opleiding krijgen voor steward(ess). Zo’n opleiding duurt vier weken.
Als je later leiding wil geven aan het cabinepersoneel kun je assistent-purser worden en nog later purser. Deze mensen hebben de leiding over de stewards en stewardessen aan boord. Je moet daarvoor natuurlijk eerst een aantal jaren ervaring hebben en bovendien nog aanvullende examens afleggen.
Nog wat cijfers
Als je getallen leuk vindt heb je al het ייn en ander kunnen lezen bij het stukje over de Boeing 747. Maar er valt nog veel meer over de KLM te vertellen in cijfers en feiten.
Zo vervoert de KLM per jaar ruim 14 miljoen passagiers en meer dan 600.000 ton vracht (inclusief post).
De KLM vliegt naar 164 steden in 75 landen.
Er werken bij de KLM in totaal ongeveer 27.000 mensen.
De KLM vloot bestaat uit de volgende vliegtuigen, inclusief de vliegtuigen van KLM Cityhopper:
Boeing 747-400 (5 vliegtuigen, ieder 424 passagiers en 21 ton vracht);
Boeing 747-400 (14 vliegtuigen, ieder 284 passagiers en 41 ton vracht Combi);
Boeing 747-300 (3 vliegtuigen, ieder 466 passagiers en 22 ton vracht);
Boeing 747-300 (2 Special Freighters, ieder ruim 100 ton vracht);
Boeing 747-300 Combi (8 vliegtuigen, ieder 297 passagiers en 42 ton vracht);
McDonnell Douglas MD-11 (10 vliegtuigen, ieder 297 passagiers en 23 ton vracht);
Boeing 737-400 (19 vliegtuigen, ieder 129 passagiers en 4,5 ton vracht);
Boeing 737-300 (17 vliegtuigen, ieder 109 passagiers en 4 ton vracht);
Boeing 767-300ER (10 vliegtuigen, ieder 224 passagiers en 15 ton vracht);
Fokker 100 (2 vliegtuigen, ieder 93 passagiers en 1,3 ton vracht);
Fokker F70 (12 vliegtuigen van KLM Cityhopper, ieder 80 passagiers en 1,7 ton vracht);
Fokker 50 (13 vliegtuigen van KLM Cityhopper, ieder 50 passagiers en 850 kg vracht).
Daarnaast heeft de KLM nog de volgende vliegtuigen in bestelling:
1 Boeing 747-400 Combi vliegtuig;
1 Boeing 767-300ER;
8 Boeing 737-800.
Schiphol
Vanaf het begin is Schiphol altijd het meest belangrijke vliegveld voor de KLM geweest, ofwel de thuisbasis. Bij een groot vliegveld als Schiphol spreken we trouwens van een luchthaven.
Veel mensen denken dat Schiphol en de KLM eigenlijk één en dezelfde zijn. Dat is niet waar. Schiphol is een apart bedrijf. Maar de KLM is wel de grootste klant van Schiphol.
Als je nu op Schiphol komt kun je je haast niet meer voorstellen hoe het hier vijfenzeventig jaar geleden uitzag. Toen landden de eerste KLM vliegtuigen op een drassig weilandje waarop een paar houten loodsjes stonden. Dat was alles. Nu is Schiphol één van de belangrijkste luchthavens van Europa. Schiphol staat in Europa op de vierde plaats, na de luchthavens van Londen, Parijs en Frankfurt.
Er valt op Schiphol van alles te beleven. Niet alleen voor de passagiers maar ook voor de bezoekers. Zo kun je een kijkje nemen op de wandelpier. Of je kunt een bezoek brengen aan het Aviodome. Dat is een museum over de geschiedenis van lucht- en ruimtevaart.
Maar ook de passagiers komen graag op Schiphol. Er wordt vaak aan passagiers gevraagd op welke luchthaven ze het liefst komen. In Europa komt Schiphol dan steeds op de eerste plaats.
Omdat steeds meer mensen gaan vliegen, moet Schiphol verder groeien. Dat gaat in de komende jaren gebeuren. En er komt ook nog een nieuwe start- en landingsbaan bij.
Door die nieuwe baan en door allerlei andere maatregelen wordt het lawaai van Schiphol voor minder mensen die in de buurt wonen lastig. Maar ook de vliegtuigen, waarmee bijvoorbeeld de KLM nu vliegt maken veel minder herrie dan de vliegtuigen van vroeger.
De beste manier om op Schiphol te komen is met de trein. Er is namelijk een ondergronds station op Schiphol. In de stationshal zijn een heleboel winkels en daarvandaan kun je dan in de aankomsthal, de vertrekhal of bijvoorbeeld op de bezoekerspier komen.
De toekomst
Het is niet makkelijk de toekomst van de luchtvaart en de KLM te voorspellen. Maar ייn ding is zeker: er zullen nog veel meer mensen van het vliegtuig gebruik maken dan nu.
Die vliegtuigen van de toekomst zullen misschien nog meer passagiers en vracht kunnen vervoeren dan een Boeing 747 van nu. Er zijn zelfs al plannen voor vliegtuigen waarin plaats is voor 800 tot 1000 passagiers.
Volgens andere plannen komen er veel snellere vliegtuigen. Vliegtuigen die ruim twee keer zo snel vliegen als de snelheid van het geluid. Dat betekent meer dan 2.200 kilometer per uur. Zoals je bij de Boeing 747 hebt kunnen lezen, is de maximum kruissnelheid van een verkeersvliegtuig nu nog ongeveer 1000 kilometer per uur. Er is ייn uitzondering: de "Concorde". Dat is een verkeersvliegtuig voor ongeveer 100 passagiers dat een snelheid kan halen van ruim 2000 kilometer per uur. Maar er vliegen maar 13 Concordes en alleen tussen Engeland en Amerika en tussen Frankrijk en Amerika. Dat de Concorde nooit een succes is geworden, komt omdat hij te veel brandstof verbruikt en te veel lawaai maakt.
Tenslotte zijn er al vliegtuigfabrieken waar men nadenkt over vliegtuigen die niet meer op kerosine vliegen of op andere brandstoffen die je uit aardolie kunt maken. Daarbij wordt bijvoorbeeld gedacht aan waterstof als brandstof.
Maar hoe de toekomst er ook uitziet er zullen steeds meer mensen zijn die met het vliegtuig reizen. Voor zaken of op vakantie, of mensen die vracht met het vliegtuig versturen. En wij willen graag dat die mensen de KLM kiezen. Daarvoor zullen wij ook in de toekomst ons best blijven doen.